Σαντορίνη: Το υποθαλάσσιο ηφαίστειο Κολούμπος «αναπνέει»

Απρίλιος 13, 2017

Η αναπνοή στον κρατήρα του Κολούμπου. Πηγή: Π.Νομικού

Η αναπνοή στον κρατήρα του Κολούμπου. Πηγή: Π.Νομικού

Ερευνητές από την Ιταλία και την Ελλάδα απέδειξαν για πρώτη φορά ότι ένα ενεργό υποθαλάσσιο ηφαίστειο «αναπνέει» κατά τη διάρκεια της ενεργητικής του φάσης, όπως αποκάλυψε η σχετική έρευνα που εστιάστηκε στον Κολούμπο. Το συγκεκριμένο ηφαίστειο, που βρίσκεται επτά χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Σαντορίνης και σε βάθος 500 μέτρων, θεωρούμενο ένα από τα πιο ενεργά και επικίνδυνα της Μεσογείου, στέλνει βίαιες εκροές ρευστών και αερίων κάθε περίπου δύο λεπτά, πράγμα που αποτελεί την «ανάσα» του. Η μελέτη, με επικεφαλής τον Έλληνα επιστήμονα Ευάγγελο Μπακάλη του Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου της Μπολόνια, δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Nature Scientific Reports». Συμμετείχαν επίσης ο επίκουρος καθηγητής Θεόδωρος Μερτζιμέκης από το Τμήμα Φυσικής και η επίκουρη καθηγήτρια Παρασκευή Νομικού από το Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Χρησιμοποιώντας τηλεκατευθυνόμενα ρομπότ βαθιάς θάλασσας, εξοπλισμένα με ευαίσθητους αισθητήρες τελευταίας τεχνολογίας, αλλά και εξελιγμένα μαθηματικά μοντέλα, οι ερευνητές κατέγραψαν και ανέλυσαν τη θερμοκρασία και την ηλεκτρική αγωγιμότητα των ρευστών, τα οποία εξέρχονται βίαια από το υδροθερμικό πεδίο που βρίσκεται μέσα στον βυθό του κρατήρα του Κολούμπου. Η έρευνα ανέδειξε διαφορετικά, αλλά πολύ συγκεκριμένα μοτίβα δραστηριότητας κατά την ενεργητική και την αδρανή φάση του ηφαιστείου, το οποίο είχε βρεθεί σε σχεδόν εκρηκτική κατάσταση τα καλοκαίρια του 2010 και του 2011, όταν μελετήθηκε λεπτομερώς για πρώτη φορά από το αμερικάνικο ερευνητικό σκάφος «Ναυτίλος» του Πανεπιστημίου του Rhode Island, σε συνεργασία με το ΕΚΠΑ.   Στις περιόδους αδράνειας, η θερμοκρασία εντός του κρατήρα του Κολούμπου παραμένει ιδιαίτερα σταθερή, καθώς υπάρχει απουσία ανταλλαγής ενέργειας ανάμεσα στο ηφαίστειο και στο περιβάλλον. Αντίθετα, η ηλεκτρική αγωγιμότητα δεν ισορροπεί, ως αποτέλεσμα της χαοτικής κίνησης φορτισμένων ιόντων που εξέρχονται από το υπέδαφος του ηφαιστείου προς το υδάτινο περιβάλλον.

Η κατάσταση σε περιόδους δραστηριότητας αλλάζει δραστικά: η θερμοκρασία των υδροθερμικών ρευστών μειώνεται δραστικά και σταθεροποιείται στο περιβάλλον του κρατήρα, πέφτοντας από τους 230 στους 16 βαθμούς Κελσίου. Όμως η αγωγιμότητα χαρακτηρίζεται από σαφή περιοδικότητα, η οποία αντανακλά τον τρόπο με τον οποίο το ηφαίστειο στέλνει βίαιες εκροές ρευστών κάθε περίπου δύο λεπτά. Σύμφωνα με τον Ε. Μπακάλη, o οποίος αποφοίτησε από το Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων το 1995 και από το 2012 διεξάγει έρευνα στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, «η συγκεκριμένη διεργασία μοιάζει καταπληκτικά με το μηχανισμό μιας καυτής «ανάσας». Είναι η ανάσα του Κολούμπου».

Η συγκεκριμένη συμπεριφορά παρατηρείται για πρώτη φορά παγκοσμίως. Τα υποθαλάσσια ηφαίστεια είναι εξαιρετικά πολύπλοκα και δυναμικά περιβάλλοντα, που ελάχιστα έχουν μελετηθεί ως σήμερα. Όσο συχνότερη είναι η «ανάσα» ενός ηφαιστείου, σε τόσο πιο ενεργή ή και εκρηκτική κατάσταση βρίσκεται. Σύμφωνα με τους Έλληνες επιστήμονες, τα ευρήματα της έρευνας μπορούν να αποτελέσουν το πρώτο βήμα για την κατανόηση των μηχανισμών που ευθύνονται για την έκλυση τεράστιων ποσών ενέργειας σε ένα υποθαλάσσιο ηφαίστειο. Επιπλέον, αναμένεται να αποτελέσουν το εφαλτήριο για πρόγνωση εκρήξεων σε υποθαλάσσια ηφαιστειακά περιβάλλοντα και για την εκτίμηση επικινδυνότητας της «ανάσας» του ηφαιστείου για το οικοσύστημα, τους ανθρώπους και την οικονομία.

Η αναπνοή στον κρατήρα του Κολούμπου. Πηγή: Π.Νομικού

Πηγή: www.lifo.gr

Advertisements

Το ηφαίστειο στο μικροσκόπιο

Ιανουαρίου 26, 2012

 

Χωρίς να θεωρούν ότι η φάση που διανύουμε εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους, επιστήμονες εκτιμούν ότι η περίοδος της απόλυτης ηρεμίας του ηφαιστείου ίσως και να έφτασε στο τέλος της

Σύμφωνα με επιστήμονες που μελετούν το φαινόμενο, από τον Ιανουάριο του 2011 στη Σαντορίνη παρατηρείται μια σεισμική έξαρση η οποία συνοδεύεται από παραμορφώσεις στον φλοιό της γης

Σύμφωνα με επιστήμονες που μελετούν το φαινόμενο, από τον Ιανουάριο του 2011 στη Σαντορίνη παρατηρείται μια σεισμική έξαρση η οποία συνοδεύεται από παραμορφώσεις στον φλοιό της γης

Το ηφαίστειο της Σαντορίνης ενδεχομένως να διέρχεται μια νέα φάση στην πολυσήμαντη ιστορία του. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγουν οι ειδικοί επιστήμονες, Ελληνες και ξένοι, οι οποίοι εδώ και αρκετό καιρό ερευνούν επισταμένα την περιοχή αξιολογώντας τα νέα δεδομένα που έχουν προκύψει.

Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα μελέτης που εκπονείται από επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, του Ινστιτούτου Γεωφυσικής στη Νάπολι και του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, από τον Ιανουάριο του 2011 στη Σαντορίνη παρατηρείται μια σεισμική έξαρση η οποία συνοδεύεται από παραμορφώσεις στον φλοιό της γης. Συγκεκριμένα, οι επιστήμονες αποκαλούν τη χρονική περίοδο από το 1950 -οπότε πραγματοποιήθηκε η τελευταία έκρηξη του ηφαιστείου- μέχρι το 2011 «ανενεργή φάση», ενώ χαρακτηρίζουν την περίοδο που ξεκίνησε το 2011 ως ενεργή φάση του ηφαιστείου.

Η ομάδα εκτός από τις συγκριτικές μετρήσεις που πραγματοποιεί, και οι οποίες αποδεικνύουν την κίνηση του γήινου φλοιού, επικαλείται και την παρείσφρηση περίπου 107 κ.μ υλικού -πιθανώς μάγματος- σε απόσταση 1 χιλιομέτρου βόρεια από τη Νέα Καμένη και σε βάθος περίπου 4 χιλιομέτρων. Παράλληλα, από τον Ιούλιο μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2011 ανιχνεύτηκε σημαντική αύξηση των εκπομπών CO2, με 39 τόνους αέρια να εκλύονται κατά μέσο όρο την ημέρα από το έδαφος.

Το ηφαίστειο στο μικροσκόπιο

Τα στοιχεία αυτά παρουσιάστηκαν στην 1η Ημερίδα Τεκτονικής Γεωδαισίας που πραγματοποιήθηκε χθες στην Αθήνα και η οποία είχε ως αντικείμενο τον επιστημονικό τομέα που εκτιμά τις μετακινήσεις του γήινου φλοιού. Στο συγκεκριμένο πεδίο λόγω της εκτεταμένης χρήσης των gps στην επιστημονική έρευνα τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί ραγδαίες εξελίξεις.

Σταθμοί παρατήρησης
Σύμφωνα με τους εισηγητές, συντελείται απότομη μετάβαση από μια εκτεταμένη περίοδο αργής καθίζησης του γήινου φλοιού στη Νέα Καμένη -η οποία γινόταν με ταχύτητα περίπου 1 εκατοστού κατ’ έτος- σε ένα επεισόδιο ταχείας ανόδου του φλοιού που ξεκίνησε στις αρχές του 2011.

«Οι εγκατεστημένοι σταθμοί παρατήρησης αποκαλύπτουν μια άνοδο του ηφαιστείου κατά περίπου 10 εκατοστά από τα τέλη του 2010», εξηγεί ο κ. Δ. Παραδείσης, μέλος της ομάδας και καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

«Ισως η περίοδος της ηρεμίας να έφτασε στο τέλος της», επεσήμανε η Michelle Parks, μέλος της ομάδας και ερευνήτρια από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, επισημαίνοντας ωστόσο ότι η φάση που διανύουμε δεν φαίνεται να είναι φάση υψηλού κινδύνου.

Από την πλευρά τους άλλοι επιστήμονες θεωρούν ότι η «ανωμαλία» που εντοπίζεται στη Σαντορίνη δεν είναι ηφαιστειακής προέλευσης, αλλά σχετίζεται με τεκτονικές διεργασίες. Ανάμεσά τους ο διευθυντής Ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Αθηνών Γεράσιμος Παπαδόπουλος, ο οποίος στη χθεσινή ημερίδα επεσήμανε ότι οι δικές του αναλύσεις ταυτίζουν τη σεισμική έξαρση της περιοχής με σμήνος σεισμών που ενδεχομένως να προηγείται των προσεισμών ενός μεγάλου σεισμικού γεγονότος, το οποίο όμως δεν φαίνεται να είναι άμεσο χρονικά.

Ο ίδιος ανέφερε το παράδειγμα του 1919, οπότε το νησί είχε καταστραφεί από δόνηση εντάσεως 6 Ρίχτερ χωρίς να σημειωθεί ηφαιστειακή έκρηξη.

Κατερίνα Ροββά


Ανακάλυψαν άγνωστη μορφή βακτηρίων στο ηφαίστειο της Σαντορίνης

Νοέμβριος 2, 2011
Ένα μυστήριο εκατομμυρίων χρόνων ξεπρόβαλε μπροστά στους προβολείς  του υποθαλάσσιου ρομπότ, τη στιγμή που φώτιζε  την καρδιά του ηφαιστειακού κρατήρα Κολούμπου, στα 400 και πλέον μέτρα κάτω από την επιφάνεια της Θάλασσας.

Κοντά στη Σαντορίνη σε ένα από τα πιο παράξενα περιβάλλοντα του κόσμου, όπου  μέσα από  υποθαλάσσιες καμινάδες  απελευθερώνονται  υγρά και αέρια με θερμοκρασία κοντά στους 220 βαθμούς Κελσίου, ευδοκιμεί μια αινιγματική αποικία βακτηρίων που κανείς ακόμα δεν ξέρει για το τι ακριβώς πρόκειται.
Το υποθαλάσσιο ρομπόρ εξοπλισμένο με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας μετέδιδε στα μόνιτορ του ωκεανογραφικού σκάφους Nautilus ένα λευκό πεύπλο  που ξεπρόβαλλε μέσα από τον κρατήρα του υποθαλάσσιου ηφαιστείου .
Ο δρ. Ρόμπερτ Μπάλαρντ, ο φημισμένος ωκεανογράφος εξερευνητής που εντόπισε τον Βόρειο Ατλαντικό το ναυάγιο του « Τιτανικού» παρατηρούσε μαζί με την Παρασκευή Νομικού, λέκτορα στο Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος  του Πανεπιστημίου Αθηνών, τις αποικίες των  μυστηριωδών βακτηρίων  να αναδύονται σαν λευκή ομίχλη από τον μεγάλο κρατήρα. Και λίγα μέτρα πιο πέρα, καθώς οι προβολείς συνέχιζαν   να περιπλανιούνται στα τοιχώματα του κρατήρα, τα ίδια βακτήρια εξέπεμπαν ένα εντυπωσιακό πορτοκαλί, κιτρινωπό χρώμα.
Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ:  Γύρω από το μόνιτορ είχαν μαζευτεί και άλλοι επιστήμονες. Το ωκεανογραφικό σκάφος βρισκόταν στη Σαντορίνη στο πλαίσιο του ερευνητικού εκπαιδευτικού προγράμματος New Frontiers in Ocean Exploration  2011 , με επιστήμονες από το Institute for Exploration, το Ocean Exploration Trust, Rhode Island, το Center for Ocean Exploration  and Archaeological Oceanography και το Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών. Χορηγός της Αποστολής ήταν το National Geographic.
«Πάρτε δείγματα», ακούστηκε η φωνή του δρος Μπάλαρντ, που είναι Πρόεδρος του Institute for Exploration . Οι δειγματολήπτες ( πυρηνοσυλλέκτες) του υποβρυχίουHercules πλησίασαν τις υποθαλάσσιες καμινάδες και έκλεισαν μέσα τους δείγματα από τα βακτήρια για να σταλούν στο εργαστήριο
«Δεν ξέρουμε τη βιολογική ταυτότητα αυτών των βακτηρίων παρά μόνο ότι χρησιμοποιούν τη χημειοσύνθεση και όχι τη φωτοσύνθεση για να επιβιώνουν. Ζούν σ ένα παράξενο περιβάλλον  και έχει διατυπωθεί η εκτίμηση ότι τέτοια βακτήρια αποτελούν ίσως πρωταρχικές μορφές ζωής και πως ενδεχομένων μία τέτοια μορφή ζωής είναι το πιθανότερο  να βρεθεί σε κάποιον άλλο πλανήτη εφόσον είναι κατοικήσιμος» είπε στα ΝΕΑ η δρ. Παρασκευή Νομικού.
Το περιβάλλον γύρω από το υποθαλάσσιο ηφαίστειο Κολούμπο θα  μπορούσε να χαρακτηριστεί μοναδικό στη Γη. Γι αυτό και συγκέντρωσε το ενδιαφέρον της διεθνούς εξερευνητικής αποστολής για δεύτερη φορά μετά το 2006.
ΧΡΥΣΟΣ ΚΑΙ ΑΣΗΜΙ : Εκεί στην καρδιά του κρατήρα, η εξερευνητική αποστολή μελέτησε μια σειρά από υδροθερμικά πεδία, δλδ καμινάδες ύψους τεσσάρων μέτρων οι οποίες απελευθερώνουν σε μεγάλο ποσοστό διοξείδιο του άνθρακα. Όμως αυτές οι καμινάδες, πουαποτελούν το σπίτι των βακτηρίων , εμπεριέχουν μέταλλα όπως ο χρυσός, ο αργυρός και ο ψευδάργυρος. Η περιεκτικότητα σε μέταλλα ξενίζει  τους επιστήμονες ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρουν τους προκαλεί και το γεωλογικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο δημιουργήθηκαν οι καμινάδες.
«Τέτοιους σχηματισμούς ανακαλύπτουμε συνήθωσε σε μεσωκεάνιες ράχες, σε βάθη ακόμη και 3.500 μέτρα, όπου οι τεκτονικές πλάκες αποκλίνουν μεταξύ τους» λέει στα ΝΕΑ η δρ.Νομικού. Όμως στην περίπτωση του Κολούμπο οι λιθοσφαιρικές πλάκες συγκλίνουν κάτω από το Αιγαίο και οι  καμινάδες έχουν δημιουργηθεί σε πολύ μικρότερο βάθος. Μέχρι τώρα δεν έχουμε ανακαλύψει πουθενά αλλού τέτοιυς σχηματισμούς που να εκλύουν αέρια σε τόσο μικρό βάθος».
Πηγή: Ο Πάντα ενήμερος Kallistorwntas

Ζω σε ένα ηφαίστειο.

Ιανουαρίου 11, 2011

ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ
Η ζωή με το Ηφαίστειο…

ΚΕΙΜΕΝΟ/ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΝΙΚΟΣ ΖΕΡΒΟΝΙΚΟΛΑΚΗΣ

Πριν από δυο εκατομμύρια χρόνια αυτό το ηφαίστειο τίναξε για πρώτη φορά τις λάβες του στον ουρανό!
Είναι, το πιο το πιο εντυπωσιακό, αλλά και το πιο διάσημο ηφαίστειο του κόσμου. Πρωτίστως όμως είναι ένα ηφαίστειο, που μπορεί και «διηγείται» την ιστορία και τα «κατορθώματά» του με ένα μυθιστορηματικό τρόπο. Όπως βεβαιώνουν οι αρχαιολογικές ανασκαφές, κατά τρόπο αδιάψευστο, μέχρι σήμερα το ηφαίστειο της Σαντορίνης έχει σπείρει πολλές φορές τον όλεθρο και τη συμφορά στους ανθρώπους που κατοίκησαν τόσο το νησί της Θήρας των προϊστορικών χρόνων, όσο και στους ανθρώπους που κατοίκησαν την Κρήτη των Ανακτορικών χρόνων. Οι εκρήξεις του, ωστόσο, εκτός από τις καταστροφές που σώρευαν, προσπόριζαν και «δώρα» στους τυχερούς που κατάφερναν να επιβιώσουν από τη μανία των εγκάτων.

Η τοιχογραφία με τον Ψαρά, από το Ακρωτήρι. Ενας από τους κατοίκους της προϊστορικής πόλης της Θήρας.

Αυτά τα δώρα, όπως και ο θυμός του ηφαιστείου έγιναν με το πέρασμα των αιώνων τα συστατικά ενός εξαίσιου πολιτισμού, που ένα κομμάτι του αποτυπώνεται σήμερα στις ανασκαφές του Ακρωτηριού της Σαντορίνης.
Σε μια διάλεξή του πριν από τρία χρόνια, στην Αρχαιολογική Εταιρεία, ο αρχαιολόγος Χρίστος Ντούμας, συνεχιστής των ανασκαφών που άρχισε ο Σπύρος Μαρινάτος τη δεκαετία του 1960 στη Θήρα αποκάλυψε εντυπωσιακά πράγματα:
«Το ηφαίστειο της Θήρας ανέκαθεν αποτελούσε μόνιμη πρόκληση για τους ανθρώπους που το κατοίκησαν. Στην πρόκληση αυτή οι άνθρωποι έδωσαν διάφορες αποκρίσεις. Το σύνολο αυτών των αποκρίσεων είναι αυτό που αποκαλούμε πολιτισμό», λέει σήμερα ο κ Ντούμας, διευθυντής της ανασκαφής.
«Μόνιμη πρόκληση», είναι προφανές, ότι ο αρχαιολόγος εννοεί τις συνεχείς εκρήξεις του ηφαιστείου. Μόνο στα τελευταία 400.000 χρόνια περισσότερες από 100 εκρήξεις σημάδεψαν το νησί της Θήρας, σκορπώντας την αγωνία και τον τρόμο τους ανθρώπους που το κατοίκησαν, δημιουργώντας νέες στεριές από σποδό και ψηγμένο μάγμα, μα πάνω απ’ όλα, χτίζοντας τη φήμη του πιο βίαιου ηφαίστειου στον κόσμο.
Η τελευταία μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου έγινε πριν από 36 αιώνες, εκεί γύρω στο 1600 π.Χ. όταν ανθούσε ο πολιτισμός του Ακρωτηριού, που νεκρώθηκε οριστικά από αυτή την έκρηξη. 30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα μάγματος τινάχτηκαν από τα σπλάχνα του. Ηφαιστειακή στάχτη και ελαφρόπετρα.

Μια πόλη, όπως εικονίζεται σε μια τοιχογραφία από την ανασκαφή στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης, μας δίνει ασφαλώς ένα μέτρο για τις πόλεις της εποχής της.

Ένα διάπυρο σάβανο τύλιξε τα πάντα, καταβυθίζοντάς τα σε μια μακρά σιωπή πολλών αιώνων, μέχρι να ξαναδούν τα ερείπιά τους το φως του ήλιου.
Αυτή η μεγάλη έκρηξη γκρέμισε το μεγαλύτερο μέρος του νησιού στη θάλασσα και απόμεινε μόνο ένα μισοφέγγαρο στεριάς, αυτό που υπάρχει σήμερα.
Ο σημερινός ανασκαφέας του αρχαιολογικού χώρου ο κ. Χρίστος Ντούμας, λέει ότι αυτή η προϊστορική πόλη στο Ακρωτήρι, δοκιμάστηκε πολλές φορές στα τρεις χιλιάδες χρόνια της ζωής της από το ηφαίστειο και τους σεισμούς που προκαλούσε: «πολλές από τις δονήσεις αυτές θα ήταν μετρίας εντάσεως, απλά ταρακουνήματα και δεν άφησαν απτές μαρτυρίες. Άλλες, πιο ισχυρές, προκάλεσαν καταστροφές τις οποίες ανιχνεύουμε σήμερα μέσα στα αλλεπάλληλα στρώματα των ερειπίων».

Ο αρχαιολόγος αναφέρεται στους πεσμένους τοίχους, τις σκάλες που έχουν σπάσει με τον χαρακτηριστικό τρόπο καταστροφής από σεισμό, αλλά και στα πεσμένα πατώματα των κατοικιών που είχαν και πάνω όροφο, εκτός από το ισόγειο.
Είπε ακόμη ο κ. Ντούμας στη διάλεξή του εκείνη, ότι οι άνθρωποι αυτής της προϊστορικής πόλης ήξεραν τι να κάνουν μετά από κάθε σεισμό και έκαναν πάνω κάτω, αυτό που κάνουν και σήμερα οι άνθρωποι που καλούνται να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες ενός σεισμού, που σωριάζει μια πόλη σε ερείπια: ξεμπάζωναν τους δρόμους και τα σπίτια τους για να τα ξαναφτιάξουν.
Αρκετές φορές στη διάρκεια της ανασκαφής, λέει ο ανασκαφέας, βρήκαν εκτεθειμένα πράγματα στο ύπαιθρο, έξω από την κατεστραμμένη πόλη και η εξήγηση που δίνει είναι ότι τα πήγαν εκεί οι κάτοικοι, βγάζοντάς τα από τα ερείπια των σπιτιών, για να τα ξαναχρησιμοποιήσουν μετά την επισκευή τους.
Όμως, λέει ο αρχαιολόγος: «φαίνεται ότι τους πρόλαβε η έκρηξη και αυτά (τα εκτεθειμένα αντικείμενα) σήμερα τα βρίσκουμε θαμμένα κάτω από την ελαφρόπετρα». Και απαριθμεί ορισμένα από αυτά τα ευρήματα, όπως είναι κρεβάτια, δίχτυα των ψαράδων, ένα πιθάρι με ψάρια και ένας σάκος με κριθάρι.
Σημασία έχει, όπως παρατηρεί ο ανασκαφέας ότι οι άνθρωποι αυτοί, παρά το φόβο του ηφαιστείου και τις καταστροφές δεν εγκατέλειψαν τον τόπο τους. Και απ’ ό,τι φαίνεται διδάχτηκαν από το ηφαίστειο και προσπάθησαν να κάνουν αντισεισμικές κατασκευές, όπως παρατηρεί σήμερα ο αρχαιολόγος. Και αυτό έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον.

«Δεν διανοούνταν -λέει ο αρχαιολόγος- να εγκαταλείψουν το νησί τους, έστω και αν κατά καιρούς τους ισοπέδωνε (το ηφαίστειο) τα σπίτια. Αντίθετα, αμέσως μετά το σεισμό, καταπιάνονταν με την ανοικοδόμηση. Και σ’ αυτό είναι εύγλωττη η αρχαιολογική μαρτυρία: σωροί από πέτρες ή από χώμα, υλικά που ξεχωρίστηκαν από τους γκρεμισμένους τοίχους, έχουν συχνά βρεθεί θαμμένα κάτω από την ελαφρόπετρα, όπως και τα αγαθά που ανασύρονταν από τα ερείπια».
Πολύ χαρακτηριστικά, ο κ. Ντούμας επισημαίνει ότι αυτό το γεγονός δεν έχει παρατηρηθεί μόνο μια φορά στον ανασκαφικό χώρο, αλλά πολλές και σε διαφορετικές χρονικές περιόδους.
«Το γεγονός ότι παρόμοιοι σωροί από πέτρες βρέθηκαν και σε βαθύτερα στρώματα της Μεσοκυκλαδικής περιόδου, δηλαδή του 18ου ή των αρχών του 17ου αιώνα π.Χ., υποδηλώνει ότι η τακτική αυτή εφαρμοζόταν από πολύ παλιά και είχε γίνει θεσμός».
Ο αρχαιολόγος επισημαίνει ότι οι κάτοικοι αυτής της πόλης των προϊστορικών χρόνων ξανάχτιζαν τα σπίτια τους που είχαν καταστραφεί από τις εκρήξεις του ηφαιστείου, προσπαθώντας να εξουδετερώσουν όσο γίνεται τους σεισμούς.

«Αναζητούσαν τρόπους και μέσα, αν όχι για την παντελή εξουδετέρωση των σεισμών, οπωσδήποτε για τη βελτίωση της αντοχής των οικοδομών» και βασίζει αυτές του τις επισημάνσεις στο γεγονός ότι «κάτω από τα θεμέλια του μεσοκυκλαδικού κτιρίου, επάνω στο οποίο οικοδομήθηκε η γνωστή μας Δυτική Οικία, βρέθηκε μια στρώση από χαλαρά θραύσματα πορώδους λάβας, διατομής 4-6 εκατοστών. Τα θραύσματα αυτά, γνωστά στους σημερινούς Ακρωτηριανούς ως αδράλια, βρίσκονται άφθονα στον κοντινό λόφο Μαύρο Ραχίδι. Θα μπορούσε να θεωρηθεί τυχαίο το γεγονός, αν δεν το εντοπίζαμε κάτω από το θεμέλιο και ενός δεύτερου, εξ ίσου παλιού κτιρίου, της Ξεστής 3».
Ο αρχαιολόγος εξηγεί ότι αυτό το χαλαρό στρώμα από αδράλια στη θεμελίωση των σπιτιών λειτουργεί σαν ένα είδος μαξιλαριού, σαν αμορτισέρ, ώστε να απορροφάει τις σεισμικές δονήσεις και τους κραδασμούς.
Αναφέρθηκε ακόμη στα ξύλινα πλέγματα που παρατηρούνται ανάμεσα στους τοίχους των σπιτιών και θεωρεί ότι και αυτά ήταν ένα μέτρο αντισεισμικής προστασίας στην κατασκευή αυτών των προϊστορικών σπιτιών.
Ο αρχαιολόγος μίλησε επί μακρόν και για τα υλικά του ηφαιστείου, που χρησιμοποιήθηκαν από τους κατοίκους της Θήρας των προϊστορικών χρόνων, τόσο για την κατασκευή των σπιτιών τους, όσο και για την κατασκευή εργαλείων, αλλά και για πολλές ακόμη χρήσεις, μέχρι και για την Παρασκευή καλλυντικών.

Είναι τα δώρα του ηφαιστείου, το άλλο σκέλος μιας ζωής που κυλάει δίπλα στον κίνδυνο, με το φόβο των εγκάτων.
Ένα τεράστιο μισοφέγγαρο ταξιδεύει στα νερά του ηφαιστείου από τα προϊστορικά ακόμη χρόνια και μεθάει τους ανθρώπους με δέος και τόλμη.
Και ένας κόσμος ολόκληρος από λευκά σπίτια ισορροπεί σαν από θαύμα στο ρείθρο του φοβερού γκρεμού, και στεφανώνει την Καλντέρα από το Ακρωτήρι μέχρι την Οία: Φηρά, Φηρό Στεφάνι, Ημεροβίγλι, Σκάρος.
Εκπληκτικές ταράτσες και αυλές, με θέα στο ηφαίστειο και στην Καλντέρα. Ένα θαύμα αιώνων από την πόλη των προϊστορικών χρόνων μέχρι τη ζωή σήμερα πάνω στο νησί και τις πολύβουες νύχτες των καλοκαιριών στο ρείθρο της Καλντέρα.
Ανέσυρα αυτή την ομιλία του ανασκαφέα-αρχαιολόγου από το αρχείο μου τρία χρόνια μετά, γιατί πιστεύω ότι είναι η καλύτερη αντίστιξη σε μια καταστροφή, που δεν οφείλεται σε σεισμό, αλλά σε ανθρώπινες ολιγωρίες και εννοώ την κατάρρευση του στεγάστρου στον αρχαιολογικό χώρο της πόλης των προϊστορικών χρόνων, στο Ακρωτήρι της Θήρας, το 2005. Από τότε, η ζημιά δεν έχει αποκατασταθεί. Η ελληνική πολιτεία δηλαδή, δεν έκανε το αυτονόητο, που έκαναν οι κάτοικοι της Σαντορίνης των προϊστορικών χρόνων, να αποκαθιστούν κάθε φορά τις ζημιές που προκαλούσε το ηφαίστειο στην πόλη τους…

Αναδημοσίευση από Καλλι-στορωντας

Πηγή: Ως3