Σαντορίνη: Το υποθαλάσσιο ηφαίστειο Κολούμπος «αναπνέει»

Απρίλιος 13, 2017

Η αναπνοή στον κρατήρα του Κολούμπου. Πηγή: Π.Νομικού

Η αναπνοή στον κρατήρα του Κολούμπου. Πηγή: Π.Νομικού

Ερευνητές από την Ιταλία και την Ελλάδα απέδειξαν για πρώτη φορά ότι ένα ενεργό υποθαλάσσιο ηφαίστειο «αναπνέει» κατά τη διάρκεια της ενεργητικής του φάσης, όπως αποκάλυψε η σχετική έρευνα που εστιάστηκε στον Κολούμπο. Το συγκεκριμένο ηφαίστειο, που βρίσκεται επτά χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Σαντορίνης και σε βάθος 500 μέτρων, θεωρούμενο ένα από τα πιο ενεργά και επικίνδυνα της Μεσογείου, στέλνει βίαιες εκροές ρευστών και αερίων κάθε περίπου δύο λεπτά, πράγμα που αποτελεί την «ανάσα» του. Η μελέτη, με επικεφαλής τον Έλληνα επιστήμονα Ευάγγελο Μπακάλη του Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου της Μπολόνια, δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Nature Scientific Reports». Συμμετείχαν επίσης ο επίκουρος καθηγητής Θεόδωρος Μερτζιμέκης από το Τμήμα Φυσικής και η επίκουρη καθηγήτρια Παρασκευή Νομικού από το Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Χρησιμοποιώντας τηλεκατευθυνόμενα ρομπότ βαθιάς θάλασσας, εξοπλισμένα με ευαίσθητους αισθητήρες τελευταίας τεχνολογίας, αλλά και εξελιγμένα μαθηματικά μοντέλα, οι ερευνητές κατέγραψαν και ανέλυσαν τη θερμοκρασία και την ηλεκτρική αγωγιμότητα των ρευστών, τα οποία εξέρχονται βίαια από το υδροθερμικό πεδίο που βρίσκεται μέσα στον βυθό του κρατήρα του Κολούμπου. Η έρευνα ανέδειξε διαφορετικά, αλλά πολύ συγκεκριμένα μοτίβα δραστηριότητας κατά την ενεργητική και την αδρανή φάση του ηφαιστείου, το οποίο είχε βρεθεί σε σχεδόν εκρηκτική κατάσταση τα καλοκαίρια του 2010 και του 2011, όταν μελετήθηκε λεπτομερώς για πρώτη φορά από το αμερικάνικο ερευνητικό σκάφος «Ναυτίλος» του Πανεπιστημίου του Rhode Island, σε συνεργασία με το ΕΚΠΑ.   Στις περιόδους αδράνειας, η θερμοκρασία εντός του κρατήρα του Κολούμπου παραμένει ιδιαίτερα σταθερή, καθώς υπάρχει απουσία ανταλλαγής ενέργειας ανάμεσα στο ηφαίστειο και στο περιβάλλον. Αντίθετα, η ηλεκτρική αγωγιμότητα δεν ισορροπεί, ως αποτέλεσμα της χαοτικής κίνησης φορτισμένων ιόντων που εξέρχονται από το υπέδαφος του ηφαιστείου προς το υδάτινο περιβάλλον.

Η κατάσταση σε περιόδους δραστηριότητας αλλάζει δραστικά: η θερμοκρασία των υδροθερμικών ρευστών μειώνεται δραστικά και σταθεροποιείται στο περιβάλλον του κρατήρα, πέφτοντας από τους 230 στους 16 βαθμούς Κελσίου. Όμως η αγωγιμότητα χαρακτηρίζεται από σαφή περιοδικότητα, η οποία αντανακλά τον τρόπο με τον οποίο το ηφαίστειο στέλνει βίαιες εκροές ρευστών κάθε περίπου δύο λεπτά. Σύμφωνα με τον Ε. Μπακάλη, o οποίος αποφοίτησε από το Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων το 1995 και από το 2012 διεξάγει έρευνα στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, «η συγκεκριμένη διεργασία μοιάζει καταπληκτικά με το μηχανισμό μιας καυτής «ανάσας». Είναι η ανάσα του Κολούμπου».

Η συγκεκριμένη συμπεριφορά παρατηρείται για πρώτη φορά παγκοσμίως. Τα υποθαλάσσια ηφαίστεια είναι εξαιρετικά πολύπλοκα και δυναμικά περιβάλλοντα, που ελάχιστα έχουν μελετηθεί ως σήμερα. Όσο συχνότερη είναι η «ανάσα» ενός ηφαιστείου, σε τόσο πιο ενεργή ή και εκρηκτική κατάσταση βρίσκεται. Σύμφωνα με τους Έλληνες επιστήμονες, τα ευρήματα της έρευνας μπορούν να αποτελέσουν το πρώτο βήμα για την κατανόηση των μηχανισμών που ευθύνονται για την έκλυση τεράστιων ποσών ενέργειας σε ένα υποθαλάσσιο ηφαίστειο. Επιπλέον, αναμένεται να αποτελέσουν το εφαλτήριο για πρόγνωση εκρήξεων σε υποθαλάσσια ηφαιστειακά περιβάλλοντα και για την εκτίμηση επικινδυνότητας της «ανάσας» του ηφαιστείου για το οικοσύστημα, τους ανθρώπους και την οικονομία.

Η αναπνοή στον κρατήρα του Κολούμπου. Πηγή: Π.Νομικού

Πηγή: www.lifo.gr

Advertisements

Meet Sostis, the Solitary Inhabitant of Volcanic Islet Near Santorini

Μαρτίου 19, 2012

Φωτογραφικό οδοιπορικό στον μοναδικό κάτοικο του ηφαιστείου.

Lone Man: Sostis, 60, the Only Inhabitant of Volcanic Islet in Santorini (PHOTOS)

Sostis, a 60-year-old ex-sailor, is the only human inhabitant of the volcanic islet of Palaia Kameni located in the caldera of Santorini, officially called as Thira, about 120 miles southeast from Greece’s mainland.

Sostis’s story and livelihood certainly reminds of a famous poem by the English poet William Cowper, «The Solitude of Alexander Selkirk,» that was inspired by the true account of a sailor who was left abandoned for several years on an uninhabited island and later rescued.

Just like Alexander Selkirk in the poem, Sostis is the lone man living on a deserted island, completely out of humanity’s reach. He can rightly say, like Selkirk, «I am the monarch of all I survey; My right there is none to dispute.»

As evident from the pictures, his daily customs seemingly includes going to Saint Nicolas Church, fishing, feeding his chicken on a bay near his house, cooking and several other eccentric yet remarkable things.

Check out the images of the lone man, driving his own life all alone in the lone islet.

link: http://www.ibtimes.com/articles/316195/20120319/lone-man-sostis-60-inhabitant-volcanic-islet.htm


Super volcanoes ‘may be predicted’

Φεβρουαρίου 2, 2012

By Neil BowdlerScience and Health reporter, BBC News

An artist's impression of multiple eruptions as a 'super volcano' explodes into life

Η έκρηξη σε μερικά από τα μεγαλύτερα ηφαίστεια στον πλανήτη θα μπορούσε να προβλεφθεί αρκετές δεκαετίες πριν από το γεγονός, σύμφωνα με τους ερευνητές.

The eruption of some of the largest volcanoes on the planet could be predicted several decades before the event, according to researchers.

Analysis of rock crystals from the Greek island of Santorini suggests eruptions are preceded by a fast build-up of magma underground, which might be detected using modern instrumentation.

Such volcanoes can produce enough ash and gas to temporarily change the global climate.

The research is in the journal Nature.

Volcanologists refer to history’s largest volcanoes as «caldera-forming eruptions», as the magma ejected is so voluminous that it leaves a massive depression on the Earth’s surface and a crater-like structure known as a caldera.

The largest of these volcanoes have been dubbed «super volcanoes» and their eruptions can trigger devastation with global impacts.

Such volcanoes can lie dormant for hundreds of thousands of years before blowing. But while researchers believe seismic data and other readings would give us a few month’s notice of such an eruption, the new study suggests we might anticipate these events much earlier.

«When volcanoes awaken and when the magma starts to ascend to the surface, cracking rock as it does, it sends out signals,» Prof Tim Druitt of France’s Blaise Pascal University and lead researcher told BBC News.

«You get seismic signals, you get deformation of the surface, increasing gas emission at the surface – and this can be detected.

«The question we’re addressing here is what’s going on at depth prior to these big eruptions. The classical view was that during long repose periods over thousands of years, magma slowly accumulates a few kilometres below the volcano and finally it blows.

The Greek island of Santorini

«What we’re finding is that there’s an acceleration phase of magma build-up on a time scale of a few decades, and that’s surprisingly short given the thousands of years of repose that have preceded that eruption.»

The evidence comes from analysis of crystals in pumice rock from the Santorini site, which the researchers in France, Switzerland and Singapore analysed using modern instrumentation including electron and ion microprobes.

«The changes in composition of the crystals with time provide little histories of how the magma itself has evolved,» said Prof Druitt.

«What we found was that all the crystals in the magma grew within a few decades of the eruption.»

Early warning

Caldera-forming eruption sites can be found all over the world, although it is believed that all are currently dormant. They include sites in Yellowstone National Park in the United States, Campi Flegrei in Italy and Santorini and its accompanying islands.

The eruption at the latter site over 3,600 years ago is called the «Minoan» eruption as it occurred at the height of the Minoan civilisation on the nearby island of Crete and was once thought to have caused its collapse, although that is now a moot point.

Predicting such events years rather than months before they happen could prove vital, says Prof Druitt.

«What we’re saying is that all caldera volcanoes, even those in remote regions of the globe, should be monitored using highly sensitive modern instruments in order to pick up these deep signals which may suggest reactivation,» he said.

«If you had a big eruption of this sort, let’s say in the middle of Europe today, the effects would be enormous and a few months might not be enough to get your act together.»

A volcanic "caldera" on the Galapagos Islands A volcanic «caldera» like this one on the Galapagos Islands can change the global climate when they erupt

Commenting on the paper, Prof David Pyle, a volcanologist from Oxford University said: «This new work on Santorini sheds new light on what happens in the lead-up to the rare catastrophic eruptions, like the Bronze Age ‘Minoan’ eruption, which happen every 20,000 years or so.

«The new evidence from mineral grains appears to strengthen the idea, which has been developing in recent years, that large magma systems appear to awaken from long periods of repose only shortly (months, years or decades) prior to eruption.

«That is, the magma which eventually erupts appears to rise into position, in the top few kilometres of the crust, only a short time before the eruption begins.»

However, he said the next problem was to try to understand what was causing this accelerated build up of magma.

«The challenge for volcanologists is to understand what it is that causes these bursts of melt movement; to understand where the melts have come from, and to be able to recognise their signals before an eruption begins.»

link: BBC News


Ηφαίστεια 2012

Ιανουαρίου 30, 2012

Santorini Volcano 2012

Επίκαιρο βίντεο από τον κο Σκοπελίτη λόγω των αναταραχών και δονήσεων του Σαντορινιού εδάφους και υπεδάφους.


Το ηφαίστειο στο μικροσκόπιο

Ιανουαρίου 26, 2012

 

Χωρίς να θεωρούν ότι η φάση που διανύουμε εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους, επιστήμονες εκτιμούν ότι η περίοδος της απόλυτης ηρεμίας του ηφαιστείου ίσως και να έφτασε στο τέλος της

Σύμφωνα με επιστήμονες που μελετούν το φαινόμενο, από τον Ιανουάριο του 2011 στη Σαντορίνη παρατηρείται μια σεισμική έξαρση η οποία συνοδεύεται από παραμορφώσεις στον φλοιό της γης

Σύμφωνα με επιστήμονες που μελετούν το φαινόμενο, από τον Ιανουάριο του 2011 στη Σαντορίνη παρατηρείται μια σεισμική έξαρση η οποία συνοδεύεται από παραμορφώσεις στον φλοιό της γης

Το ηφαίστειο της Σαντορίνης ενδεχομένως να διέρχεται μια νέα φάση στην πολυσήμαντη ιστορία του. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγουν οι ειδικοί επιστήμονες, Ελληνες και ξένοι, οι οποίοι εδώ και αρκετό καιρό ερευνούν επισταμένα την περιοχή αξιολογώντας τα νέα δεδομένα που έχουν προκύψει.

Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα μελέτης που εκπονείται από επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, του Ινστιτούτου Γεωφυσικής στη Νάπολι και του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, από τον Ιανουάριο του 2011 στη Σαντορίνη παρατηρείται μια σεισμική έξαρση η οποία συνοδεύεται από παραμορφώσεις στον φλοιό της γης. Συγκεκριμένα, οι επιστήμονες αποκαλούν τη χρονική περίοδο από το 1950 -οπότε πραγματοποιήθηκε η τελευταία έκρηξη του ηφαιστείου- μέχρι το 2011 «ανενεργή φάση», ενώ χαρακτηρίζουν την περίοδο που ξεκίνησε το 2011 ως ενεργή φάση του ηφαιστείου.

Η ομάδα εκτός από τις συγκριτικές μετρήσεις που πραγματοποιεί, και οι οποίες αποδεικνύουν την κίνηση του γήινου φλοιού, επικαλείται και την παρείσφρηση περίπου 107 κ.μ υλικού -πιθανώς μάγματος- σε απόσταση 1 χιλιομέτρου βόρεια από τη Νέα Καμένη και σε βάθος περίπου 4 χιλιομέτρων. Παράλληλα, από τον Ιούλιο μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2011 ανιχνεύτηκε σημαντική αύξηση των εκπομπών CO2, με 39 τόνους αέρια να εκλύονται κατά μέσο όρο την ημέρα από το έδαφος.

Το ηφαίστειο στο μικροσκόπιο

Τα στοιχεία αυτά παρουσιάστηκαν στην 1η Ημερίδα Τεκτονικής Γεωδαισίας που πραγματοποιήθηκε χθες στην Αθήνα και η οποία είχε ως αντικείμενο τον επιστημονικό τομέα που εκτιμά τις μετακινήσεις του γήινου φλοιού. Στο συγκεκριμένο πεδίο λόγω της εκτεταμένης χρήσης των gps στην επιστημονική έρευνα τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί ραγδαίες εξελίξεις.

Σταθμοί παρατήρησης
Σύμφωνα με τους εισηγητές, συντελείται απότομη μετάβαση από μια εκτεταμένη περίοδο αργής καθίζησης του γήινου φλοιού στη Νέα Καμένη -η οποία γινόταν με ταχύτητα περίπου 1 εκατοστού κατ’ έτος- σε ένα επεισόδιο ταχείας ανόδου του φλοιού που ξεκίνησε στις αρχές του 2011.

«Οι εγκατεστημένοι σταθμοί παρατήρησης αποκαλύπτουν μια άνοδο του ηφαιστείου κατά περίπου 10 εκατοστά από τα τέλη του 2010», εξηγεί ο κ. Δ. Παραδείσης, μέλος της ομάδας και καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

«Ισως η περίοδος της ηρεμίας να έφτασε στο τέλος της», επεσήμανε η Michelle Parks, μέλος της ομάδας και ερευνήτρια από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, επισημαίνοντας ωστόσο ότι η φάση που διανύουμε δεν φαίνεται να είναι φάση υψηλού κινδύνου.

Από την πλευρά τους άλλοι επιστήμονες θεωρούν ότι η «ανωμαλία» που εντοπίζεται στη Σαντορίνη δεν είναι ηφαιστειακής προέλευσης, αλλά σχετίζεται με τεκτονικές διεργασίες. Ανάμεσά τους ο διευθυντής Ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Αθηνών Γεράσιμος Παπαδόπουλος, ο οποίος στη χθεσινή ημερίδα επεσήμανε ότι οι δικές του αναλύσεις ταυτίζουν τη σεισμική έξαρση της περιοχής με σμήνος σεισμών που ενδεχομένως να προηγείται των προσεισμών ενός μεγάλου σεισμικού γεγονότος, το οποίο όμως δεν φαίνεται να είναι άμεσο χρονικά.

Ο ίδιος ανέφερε το παράδειγμα του 1919, οπότε το νησί είχε καταστραφεί από δόνηση εντάσεως 6 Ρίχτερ χωρίς να σημειωθεί ηφαιστειακή έκρηξη.

Κατερίνα Ροββά


Αφιέρωμα στην Σαντορίνη από την ΕΤ1

Δεκέμβριος 18, 2011

Tribute to Santorini

Ακόμα ένα αφιέρωμα στο μαγευτικό νησί της Σαντορίνης.

Εικόνες ξεγνοιασιάς μες στην καρδιά του χειμώνα.


Ανακάλυψαν άγνωστη μορφή βακτηρίων στο ηφαίστειο της Σαντορίνης

Νοέμβριος 2, 2011
Ένα μυστήριο εκατομμυρίων χρόνων ξεπρόβαλε μπροστά στους προβολείς  του υποθαλάσσιου ρομπότ, τη στιγμή που φώτιζε  την καρδιά του ηφαιστειακού κρατήρα Κολούμπου, στα 400 και πλέον μέτρα κάτω από την επιφάνεια της Θάλασσας.

Κοντά στη Σαντορίνη σε ένα από τα πιο παράξενα περιβάλλοντα του κόσμου, όπου  μέσα από  υποθαλάσσιες καμινάδες  απελευθερώνονται  υγρά και αέρια με θερμοκρασία κοντά στους 220 βαθμούς Κελσίου, ευδοκιμεί μια αινιγματική αποικία βακτηρίων που κανείς ακόμα δεν ξέρει για το τι ακριβώς πρόκειται.
Το υποθαλάσσιο ρομπόρ εξοπλισμένο με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας μετέδιδε στα μόνιτορ του ωκεανογραφικού σκάφους Nautilus ένα λευκό πεύπλο  που ξεπρόβαλλε μέσα από τον κρατήρα του υποθαλάσσιου ηφαιστείου .
Ο δρ. Ρόμπερτ Μπάλαρντ, ο φημισμένος ωκεανογράφος εξερευνητής που εντόπισε τον Βόρειο Ατλαντικό το ναυάγιο του « Τιτανικού» παρατηρούσε μαζί με την Παρασκευή Νομικού, λέκτορα στο Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος  του Πανεπιστημίου Αθηνών, τις αποικίες των  μυστηριωδών βακτηρίων  να αναδύονται σαν λευκή ομίχλη από τον μεγάλο κρατήρα. Και λίγα μέτρα πιο πέρα, καθώς οι προβολείς συνέχιζαν   να περιπλανιούνται στα τοιχώματα του κρατήρα, τα ίδια βακτήρια εξέπεμπαν ένα εντυπωσιακό πορτοκαλί, κιτρινωπό χρώμα.
Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ:  Γύρω από το μόνιτορ είχαν μαζευτεί και άλλοι επιστήμονες. Το ωκεανογραφικό σκάφος βρισκόταν στη Σαντορίνη στο πλαίσιο του ερευνητικού εκπαιδευτικού προγράμματος New Frontiers in Ocean Exploration  2011 , με επιστήμονες από το Institute for Exploration, το Ocean Exploration Trust, Rhode Island, το Center for Ocean Exploration  and Archaeological Oceanography και το Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών. Χορηγός της Αποστολής ήταν το National Geographic.
«Πάρτε δείγματα», ακούστηκε η φωνή του δρος Μπάλαρντ, που είναι Πρόεδρος του Institute for Exploration . Οι δειγματολήπτες ( πυρηνοσυλλέκτες) του υποβρυχίουHercules πλησίασαν τις υποθαλάσσιες καμινάδες και έκλεισαν μέσα τους δείγματα από τα βακτήρια για να σταλούν στο εργαστήριο
«Δεν ξέρουμε τη βιολογική ταυτότητα αυτών των βακτηρίων παρά μόνο ότι χρησιμοποιούν τη χημειοσύνθεση και όχι τη φωτοσύνθεση για να επιβιώνουν. Ζούν σ ένα παράξενο περιβάλλον  και έχει διατυπωθεί η εκτίμηση ότι τέτοια βακτήρια αποτελούν ίσως πρωταρχικές μορφές ζωής και πως ενδεχομένων μία τέτοια μορφή ζωής είναι το πιθανότερο  να βρεθεί σε κάποιον άλλο πλανήτη εφόσον είναι κατοικήσιμος» είπε στα ΝΕΑ η δρ. Παρασκευή Νομικού.
Το περιβάλλον γύρω από το υποθαλάσσιο ηφαίστειο Κολούμπο θα  μπορούσε να χαρακτηριστεί μοναδικό στη Γη. Γι αυτό και συγκέντρωσε το ενδιαφέρον της διεθνούς εξερευνητικής αποστολής για δεύτερη φορά μετά το 2006.
ΧΡΥΣΟΣ ΚΑΙ ΑΣΗΜΙ : Εκεί στην καρδιά του κρατήρα, η εξερευνητική αποστολή μελέτησε μια σειρά από υδροθερμικά πεδία, δλδ καμινάδες ύψους τεσσάρων μέτρων οι οποίες απελευθερώνουν σε μεγάλο ποσοστό διοξείδιο του άνθρακα. Όμως αυτές οι καμινάδες, πουαποτελούν το σπίτι των βακτηρίων , εμπεριέχουν μέταλλα όπως ο χρυσός, ο αργυρός και ο ψευδάργυρος. Η περιεκτικότητα σε μέταλλα ξενίζει  τους επιστήμονες ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρουν τους προκαλεί και το γεωλογικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο δημιουργήθηκαν οι καμινάδες.
«Τέτοιους σχηματισμούς ανακαλύπτουμε συνήθωσε σε μεσωκεάνιες ράχες, σε βάθη ακόμη και 3.500 μέτρα, όπου οι τεκτονικές πλάκες αποκλίνουν μεταξύ τους» λέει στα ΝΕΑ η δρ.Νομικού. Όμως στην περίπτωση του Κολούμπο οι λιθοσφαιρικές πλάκες συγκλίνουν κάτω από το Αιγαίο και οι  καμινάδες έχουν δημιουργηθεί σε πολύ μικρότερο βάθος. Μέχρι τώρα δεν έχουμε ανακαλύψει πουθενά αλλού τέτοιυς σχηματισμούς που να εκλύουν αέρια σε τόσο μικρό βάθος».
Πηγή: Ο Πάντα ενήμερος Kallistorwntas